Η Ελλάδα μαστίζεται επί 6 συνεχή έτη από μία πρωτοφανή κρίση το μέγεθος της οποίας δεν μπορούσε ίσως κανένας να προβλέψει στην απαρχή της. Σήμερα, έξι χρόνια μετά, διαφαίνεται πως θα κλείσουμε το οικονομικό έτος με πρωτογενές πλεόνασμα. Οι εκτιμήσεις για το μέγεθος του πρωτογενούς πλεονάσματος διαφέρουν ωστόσο, μικρότερο ή μεγαλύτερο, είναι ένα θετικό σημάδι. Το τραγικό είναι ότι αυτό το πλεόνασμα προκύπτει όχι από πολιτικές ανάπτυξης, αλλά κυρίως από περικοπές μισθών και συντάξεων και φορολεηλασία.

Έστω και έτσι όμως, είναι σημαντικό βήμα και προαπαιτούμενο για την έξοδό μας στις αγορές.

Η Ελλάδα δεν είναι απομονωμένη από το ευρύτερο παγκόσμιο γίγνεσθαι. Είναι μέλος της ΕΕ αφενός, και μέλος ενός ευρύτερου παγκοσμιοποιημένου περιβάλλοντος αφετέρου. Επομένως, σε κάθε ανάλυσή μας καλό θα ήταν να λαμβάνουμε υπόψη μας τους παράγοντες αυτούς καθώς αποτελούν βασικές προσδιοριστικές συνθήκες της πορείας μας.

Τη στιγμή που μιλούμε, λαμβάνουν χώρα σημαντικές εξελίξεις που επηρεάζουν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό τις δικές μας οικονομικές εξελίξεις.

1. Η Γερμανία βρίσκεται σε διαδικασίες σχηματισμού κυβέρνησης συνεργασίας μεταξύ Χριστιανοδημοκρατών και Σοσιαλδημοκρατών. Αυτό έχει τη βαρύτητά του καθώς οι Σοσιαλδημοκράτες θέτουν ρήτρες ελάφρυνσης της λιτότητας και αναπτυξιακών μέτρων για την ΕΕ.

2. Ολοένα και πληθαίνουν οι φωνές στην Ευρώπη για ανάγκη παροχής ρευστότητας στο Νότο και εντείνονται οι πιέσεις προς αυτή την κατεύθυνση δεδομένου ότι η ανεργία αυξάνει σημαντικά σε όλη την Ευρώπη. Ο Όλι Ρεν τονίζει διαρκώς την ανάγκη πιστωτικής επέκτασης στο Νότο, Ο Γιάνους Λεβαντόφσκι, Πολωνός Επίτροπος Προϋπολογισμού της ΕΕ κάνει λόγο για την ανάγκη τόνωσης της εσωτερικής ζήτησης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κινείται προς την υιοθέτηση μέτρων όσον αφορά στην απασχόληση και το κοινωνικό κράτος.

3. Οι οίκοι αξιολόγησης παρεμβαίνουν σχεδόν καθημερινά με τις προβλέψεις τους για αναβάθμιση της χώρας μας. Μία αναβάθμιση άμεσα θα βελτιώσει αρκετά το κλίμα εμπιστοσύνης στο εσωτερικό αλλά και διεθνώς. Ήδη ο οίκος Fitch αναβάθμισε τις ελληνικές τράπεζες. Δίνω ιδιαίτερη σημασία στους οίκους αξιολόγησης γιατί είναι σημαντικοί οικονομικοί παίκτες και διαμορφώνουν εξελίξεις. Ας θυμηθούμε ότι η μεγάλη κατακρύλα που πήρε η χώρα μας ακολούθησε την υποβάθμιση αρχικά από τη Fitch και στη συνέχεια άλλων οίκων.

4. Συνεχίζεται η συζήτηση για την πολυπόθητη τραπεζική ενοποίηση στην ΕΕ. Οι συνθήκες, ο χρόνος και οι όροι αυτής της ενοποίησης είναι άκρως συνδεδεμένες με το δικό μας οικονομικό μέλλον.

5. Η κρίση χρέους των ΗΠΑ και η πρόσφατες εξελίξεις με τα λουκέτα στις Αμερικανικές δημόσιες υπηρεσίες εγείρει ανησυχίες για νέο ντόμινο κρίσης παγκόσμια.

6. Στο εσωτερικό, κρίσιμος παράγοντας είναι η ταχύτητα και η αποτελεσματικότητα των μεταρρυθμίσεων με σημαντικό άξονα το ηλεκτρονικό κράτος και την πάταξη της φοροδιαφυγής και του παραεμπορίου.

7. Οι εξελίξεις στον εγχώριο τραπεζικό τομέα. Οι τράπεζες ΕΤΕ και Πειραιώς έχουν ξεκινήσει τη διαδικασία κατηγοριοποίησης των δανείων σε «καλά» και «κακά» δάνεια προκειμένου να ξεκαθαρίσει το πιστωτικό τοπίο τους. Ο χρόνος και η αποτελεσματικότητα αυτών σχετίζεται άμεσα με την παροχή ρευστότητας στην Ελληνική αγορά.

8. Η πορεία των εσόδων και η συμπεριφορά του ΑΕΠ μέχρι το τέλος του έτους αλλά και κατά το πρώτο εξάμηνο του 2014 θα καθορίσει τις επόμενες κινήσεις.

Δεδομένης της πολυπλοκότητας με την οποία καθορίζονται οι εξελίξεις και τα οικονομικά μεγέθη της χώρας μας, θεωρώ σημαντικό να επιτευχθούν οι στόχοι ώστε το δεύτερο εξάμηνο του 2014 να βγούμε στις αγορές έστω και με μικρό ποσό δανεισμού.

Καθαρά λογιστικά, η έξοδος στις αγορές με ένα επιτόκιο κοντά στο 10% (δοθέντων των τρεχούμενων spreads) φαίνεται τρελό σε σχέση με τη δυνατότητα εκ νέου δανεισμού χωρίς μέτρα καθώς τα επιτόκια δανεισμού είναι πολύ χαμηλά.

Ωστόσο η έξοδος στις αγορές έχει σημειολογική, ψυχολογική και οικονομική προέκταση.

Σημειολογικά, σηματοδοτεί εγχωρίως αλλά και διεθνώς ότι η Ελλάδα τα κατάφερε να απαγκιστρωθεί από τους δανειστές και τα επαχθή μέτρα που αυτοί τις επέβαλαν επί μακρόν.

Ψυχολογικά, τονώνει το κοινό αίσθημα εγχωρίως ότι δεν είμαστε υποχείριο και υπόδουλοι στους δανειστές και τη Γερμανία. Διεθνώς, τονώνει το αίσθημα εμπιστοσύνης προς την Ελλάδα έχοντας δώσει το σήμα ότι μετά τα δεινά τα κατάφερε και σώθηκε. Αυτό ισχυροποιεί και πολιτικά διπλωματικά τη θέση της Ελλάδας τόσο ενδο-Ευρωπαϊκά όσο και παγκοσμίως.

Η οικονομική προέκταση απορρέει από τα δύο παραπάνω. Αφενός βελτιώνει την εμπιστοσύνη των Ελλήνων – άρα βελτιώνεται η κατανάλωση, οι ιδιωτικές επενδύσεις (από Έλληνες οι οποίοι διαθέτουν κεφάλαια αλλά στο εξωτερικό αναμένοντας τις εξελίξεις), η εισροή καταθέσεων στις τράπεζες (πολύ βασικό για τη χρηματοδότηση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και την αποκατάσταση των σχέσεων τραπεζών-κοινού). Αφετέρου, βελτιώνει τη διεθνή εμπιστοσύνη στην Ελλάδα κάτι που θα προκαλέσει περαιτέρω αναβάθμιση της χώρας από τους διεθνείς οίκους οι οποίοι παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στην προσέλκυση επενδυτών αλλά και την περαιτέρω χορήγηση δανείων (μέσω ομολόγων) από άλλες χώρες προς την Ελλάδα.

Επιπλέον, θα δοθεί η ευχέρεια στις τράπεζες να βγουν και αυτές στις αγορές προκειμένου να αντλήσουν κεφάλαια, και άρα να μπορέσουν στη συνέχεια να διοχετεύσουν ρευστότητα στην αγορά.

Τα παραπάνω, δίνουν το σήμα αρχικά αλλά η τελική επιτυχία τους έγκειται στο να μπορέσει η χώρα να αποπληρώσει τις υποχρεώσεις της στη λήξη των ομολόγων. Τα πλεονεκτήματα είναι και βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Το ζήτημα εδώ είναι να αποφασιστεί η διάρκεια των ομολόγων. Ένα τέτοιο πείραμα θα ήταν σοφό να πραγματοποιηθεί με μικρής διάρκειας ομόλογα, κατά την άποψή μου τριετή.

Είναι πεποίθησή μου, τολμώντας να κάνω μία πολιτική πρόβλεψη, πως τόσο η ΕΕ όσο και η ίδια η Γερμανία θα είναι αρωγοί μας σε μία έξοδό μας στις αγορές ακόμα και αν χρειαστεί να αγοράσουν οι ίδιοι τα ομόλογά μας. Διότι και οι δύο θέλουν να πιστωθούν την επιτυχία της Ελλάδας και να ισχυροποιηθούν στο παγκόσμιο γίγνεσθαι.

Σε κάθε περίπτωση, η τελική απόφαση για την έξοδο στις αγορές ή νέο πακέτο βοήθειας σχετίζεται άμεσα και με το ποσό που θα χρειαστεί η Ελλάδα να δανειστεί (θεωρώ παρακινδυνευμένο να κάνουμε πρόβλεψη του ποσού τώρα καθώς οι αριθμοί είναι απόρροια πολλών συνισταμένων όπως τονίστηκε παραπάνω και μας έχουν ξεγελάσει όλους, οικονομολόγους και μη, κυβέρνηση και Τρόικα, πολλές φορές).Εάν πρόκειται για πολύ μικρό ποσό, πιστεύω ότι πρέπει να κινηθούμε με το σενάριο της εξόδου στις αγορές ακόμα και με 8%-10% επιτόκιο για τους λόγους που προανέφερα. Εάν το ποσό είναι μεγαλύτερο, προκρίνω ένα μίγμα πολιτικής εξόδου στις αγορές για ένα τμήμα αυτού και νέο δάνειο χωρίς όμως νέα μέτρα, αλλά με αποπληρωμή από έσοδα που θα προέρχονται από ανάπτυξη. Το τελευταίο προϋποθέτει σαφή εξήγηση στον Ελληνικό λαό ο οποίος βρίσκεται στα όρια κοινωνικής έκρηξης και μόνο με το άκουσμα μίας τέτοιας προοπτικής.