Η ταλαίπωρη Ελλάδα μας επί τρία χρόνια ακροβατεί σε τεντωμένο σκοινί, οι ταλαίπωροι Έλληνες, με πρόσωπα σκυθρωπά, αναζητούν μία αχτίδα φωτός, μία μικρή λάμψη στην άκρη του τούνελ, που, ως δια μαγείας, κάθε φορά που υποτίθεται πως πλησιάζουμε, αυτό ξεμακραίνει κι εμείς τρέχουμε λαχανιασμένοι να προλάβουμε νέους στόχους, πρωτογενή πλεονάσματα, νούμερα σε λευκό χαρτί, και ξανά νέα νούμερα, έρχεται η Τρόικα, τσάντες γεμάτες με χαρτιά και υπολογιστές, ο Τόμσεν απειλητικός, οι Γερμανικές εκλογές, τι μέλλει γενέσθαι…. ανερμάστιστος εφιάλτης… γιατί δεν ξημερώνει επιτέλους να φύγουν οι κακοί δαίμονες της νύχτας;

Ξημέρωσε. Η πραγματικότητα είναι μπροστά μας. Ανεργία κοντά στο 30%, νεανική ανεργία πάνω από 60%, εισοδήματα πενιχρά, ανελέητη φοροεπιδρομή, παιδιά που λιποθυμούν στα σχολεία από την ασιτεία, μία κρίση η οποία δείχνει το πιο σκληρό της πρόσωπο στην πολύπαθη Ελλάδα μας. Και τώρα τι; Αύριο; Πώς θα βαδίσουμε στο μέλλον;

Η Ελλάδα δεν είναι η μόνη χώρα η οποία υπέστη μία τόσο σοβαρή κρίση. Η οικονομική ιστορία έχει να μας διδάξει πολλά, αρκεί να αδράξουμε την ευκαιρία και να οικοδομήσουμε τα θεμέλια εκ νέου, με πλήρη σύνεση και υπευθυνότητα.

Η δημιουργική καταστροφή του Σουμπέτερ είναι εδώ. Και είτε θα αποφασίσουμε να μετατρέψουμε την καταστροφή σε δημιουργία, είτε θα φτάσουμε στην ολοκληρωτική καταστροφή. Ο Σουμπέτερ, μίλησε για τη δημιουργική καταστροφή το 1942 στο έργο του «Καπιταλισμός, Σοσιαλισμός και Δημοκρατία», αναφερόμενος στο γεγονός ότι νέα επιτεύγματα, καινοτομίες, νέες μέθοδοι καθιστούν παλαιότερες πρακτικές, μεθόδους, εργασίες παλαιωμένες και άρα μη χρήσιμερς πλέον. Παρότι η δημιουργική καταστροφή αναφέρεται στη λειτουργία του καπιταλιστικού συτήματος εν τη γενέσει της, προσφέρει γόνιμο έδαφος αντιμετώπισης της παρούσας κρίσης. Παλιές και στρεβλές πρακτικές οδήγησαν την Ελλάδα σε αυτή την κατάσταση. Ο κομματισμός, τα ρουσφέτια, η αναξιοκρατία, το μαύρο χρήμα αναπτύχθηκαν και γιγαντώθηκαν την τελευταία τριανταετία και αναπόφευκτα μας οδήγησαν σε αυτό το ολισθηρό μονοπάτι. Εντάξει, το εμπεδώσαμε! Και ποιο είναι το σχέδιο λοιπόν; Τα κόμματα καλά κρατούν, οι ίδιοι πολιτικοί εξακολουθούν να βγαίνουν στα ίδια τηλεοπτικά παράθυρα συνεχίζοντας να αλληλοκατηγορούνται και να προφέρουν βαρύγδουπες ατάκες όπως το «success story» και τη «μονομερή διαγραφή του χρέους»! Πού είναι το σχέδιο; Πώς θα ανοικοδομηθεί η Ελλάδα τα επόμενα χρόνια, ποιο είναι το όραμά μας για την Ελλάδα; Ποια η στρατηγική μας; Σιγήν ιχθύος…

Γιατί δεν παραδειγματιζόμαστε από τη διεθνή εμπειρία αντί να προσπαθούμε να ανακαλύψουμε τον τροχό; Ας πάρουμε ως παράδειγμα το οικονομικό θαύμα της Νότιας Κορέας, η οποία συγκαταλεγόταν ανάμεσα στις φτωχότερες χώρες κατά τη δεκαετία του 1950 και σήμερα συγκαταλέγεται στις πιο πλούσιες, μάλιστα είναι από τις χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά οικονομικής ανάπτυξης στη διεθνή ιστορία.

Τι έχει να μας διδάξει η Νότια Κορέα; Σχέδιο! Μακροπρόθεσμο, το οποίο όμως απαρτίζεται από επιμέρους μεσοπρόθεσμα και βραχυπρόθεσμα σχέδια στα οποία τόσο η κυβέρνηση αλλά και όλοι οι παραγωγικοί φορείς της χώρας μαζί με τους απλούς πολίτες είναι αφοσιωμένοι και συνεργάζονται στενά προς αυτή την κατεύθυνση.

Η απαρχή της ανοικοδόμησης της Κορέας πραγματοποιήθηκε με την προεδρία του Παρκ Τσουν Χι το 1961 ο οποίος ανάπτυξε πενταετή στοχευμένα προγράμματα δράσης. Το πρώτο πενταετές πρόγραμμα αναφέρεται στην περίοδο 1962-1966 με προτεραιότητα να τερματιστεί ο φαύλος κύκλος της φτώχειας και να τεθούν τα θεμέλια για μια υγιή οικονομική ανάπτυξη. Η έμφαση δόθηκε στην επέκταση των βασικών βιομηχανιών και των υποδομών, στην εξασφάλιση των ενεργειακών πηγών, τις διαρθρωτικές μεταβολές, την επανεκκίνηση των ανενεργών παραγωγικών πόρων, τη βελτίωση του ισοζυγίου πληρωμών και την προώθηση της τεχνολογίας. Η δεύτερη φάση χαρακτηρίστηκε από τη στόχευση για τον εκσυχγρονισμό της βιομηχανίας, το τρίτο πρόγραμμα είχε ως σημείο αναφοράς την καθολική εθνική αλλά και ισορροπημένη περιφερειακή ανάπτυξη και την εναρμόνιση της ανάπτυξης , της σταθερότητας και της ισότητας. Το τέταρτο πρόγραμμα δράσης στόχευσε στην ισότητα μέσω της ανάπτυξης κοινωνικών υποδομών καθώς και την περαιτέρω βελτίωση της τεχνολογίας και προώθηση της παραγωγικότητας, το πέμπτο πρόγραμμα έθεσε ως βασικό στόχο την αναδιάρθρωση των διαδικασιών και λειτουργιών του κράτους, κ.ο.κ. Η διεθνής βιβλιογραφία είναι πλούσια ως προς τις επιμέρους πολιτικές που εφαρμόστηκαν τις τελευταίες δεκαετίες στη Νότια Κορέα και το οικονομικό θαύμα που συντελέστηκε, ξεφεύγουν όμως από τους σκοπούς του παρόντος άρθρου.

Η αποτύπωση ωστόσο της πορείας της Νότιας Κορέας ξεκινά με το όραμα του Προέδρου Παρκ Τσουν Χι ότι η Κορέα και οι Κορεάτες μπορούν να τα καταφέρουν και να νικήσουν τη φτώχεια. Η κυβέρνηση ήταν αποφασιστική και γρήγορη, ανέπτυξε και εφάρμοσε πενατετή προγράμματα δράσης με επιμέρους πολιτικές την κατάλληλη στιγμή, δίνοντας έμφαση αρχικά στις μικρο-οικονομικές πολτικές και κατόπιν στις μακροοικονομικές. Υπήρξε στενή και άμεση συνεργασία με τις μεγάλες επιχειρήσεις, εφαρμόστηκαν πολιτικές για την υγιή προώθηση της επιχειρηματικότητας, δόθηκε έμφαση σε εξαγωγικού τύπου βιομηχανίες και ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού ενώ οι Κορεάτες επέδειξαν αξιοσημείωτη ωριμότητα και συνεργασία τόσο με την κυβέρνηση όσο και με τις επιχειρήσεις.

Παρότι το παράδειγμα της Κορέας είναι μοναδικό και οι συνθήκες της χώρας και της πορείας της διαφέρουν σημαντικά από την τρέχουσα οικονομική κρίση και τις συθνθήκες στην Ελλάδα και την Ευρώπη, είναι ιδιαίτερα χρήσιμο απ’ όπου μπορούμε να αντλήσουμε πρακτικά μαθήματα.

Πρώτο και σοβαρότερο μάθημα, η ύπαρξη οράματος και αποφασιστικής κυβέρνησης η οποία με σχέδιο και συνεργασία με τους φορείς ενός κράτους θα χαράξει διακριτές γραμμές στον οικονομικό ορίζοντα της χώρας. Τούτων δοθέντων, η συνέχεια είναι αρκετά ευκολότερη καθώς η οικονομική θεωρία είναι σαφής όσον αφορά σε πολιτικές που ενισχύουν την αναπτυξιακή πορεία. Η ενίσχυση της επιχειρηματικότητας με στόχευση στα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της οικονομίας, η έμφαση στη μόρφωση και την εκπαίδευση με στόχο την ανάπτυξη ανθρώπινου κεφαλαίου, η ενίσχυση της Έρευνας και Ανάπτυξης καθώς και η παροχή κινήτρων για την ανάπτυξη και τη διάχυση της καινοτομίας, οι αποφασιστικές και έγκαιρες διαρθρωτικές μεταβολές, αποτελούν τους βασικούς άξονες πάνω στους οποίους οικοδομείται μία υγιής ανάπτυξη.

Τα παραπάνω αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάκτηση της εμπιστοσύνης μεταξύ κυβέρνησης και πολιτών, καθώς το όλον αποτελείται από μονάδες και όπως μας έχει αποδείξει ο Νομπελίστας οικονομολόγος και μαθηματικός John F. Nash, η συνεργασία επιφέρει καλύτερα αποτελέσματα για όλους απ’ ό, τι η μη συνεργασία…

Εδώ είμαστε λοιπόν! Ελλάδα 2013: Ζητείται όραμα, ζητείται σχέδιο!

Βιβλιογραφία

Harvie, C, and Lee, H.H. (2003). Export-Led Industrialization and Growth – Korea’s Economic Miracle 1962-89. Australian Economic History Journal, 43(3): 256-8

Kim, B.-K. and Vogel, E.F. (2011). The Park Chung Hee Era: the transformation of South Korea. Harvard University Press.

Nash, J.F. (1950). Non-Cooperative Games. PhD Thesis , Princeton University.

Rostow, WW (1983). Korea and the fourth industrial revolution, 1960–2000, Proc. the Federation of Korean Industries

Schumpeter, J.A. (1942). Capitalism, Socialism and Democracy. New York: Harper & Row, Third edition, 1950.

Song,B.N.(1990). The Rise of the Korean Economy. Hong Kong: Oxford University Press.

Σημείωση: Ευχαριστίες ανήκουν στον εξαίρετο συνάδελφο Ηλία Σανιδά, Καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Σεούλ, για την παροχή της εργασίας του «Economic development: the Korean paradigm», 09/04/2013.